Słowniczek

- A -

  • ai - dosłownie harmonizowanie, łączenie, jednoczenie;
  • ai-hanmi pozycja zgodna - układ, w którym ćwiczący stoją w tej samej pozycji (por. gyaku-hanmi)
  • aiki dosłownie harmonijne oddziaływanie (zjednoczenie) ki; według kosmologii aikido, wszystkie rzeczy we wszechświecie powstają dzięki oddziaływaniu pozytywnego i negatywnego ki; celem treningu aikido jest poszukiwanie harmonii własnego ki z ki partnera i ki wszechświata aikido dosłownie droga harmonii; nazwę tę, po wielu latach głębokich studiów różnych szkół sztuk walki, przyjął twórca aikido dla określenia swojego unikalnego systemu (por. ai, ki, do)
  • aiki-taiso - podstawowe ćwiczenia w aikido; rozgrzewka; ćwiczenia wprowadzające 
  • arigato - dziękuję (por. domo arigato)
  • ashi - stopa, noga
  • ashi-sabaki - ćwiczenia przemieszczeń, obejmują: ayumi-ashi, okuri-ashi, tsugi-ashi (por. tai-sabaki)
  • atemi - uderzenie we wrażliwe miejsce - w aikido ma na celu rozproszenie uwagi przeciwnika 
  • ayumi-ashi krok przestawny

 

- B -

  • bokken - drewniana imitacja miecza japońskiego używana w celach treningowych (por. bokuto, jo, tanto)
  • bokuto - drewniany miecz
  • bu - dosłownie silny, waleczny, odważny, ale również dotyczący spraw wojennych; w aikido sens tego słowa jest rozumiany jako dzielność i odwaga, a nie rywalizacja, czy współzawodnictwo; oryginanie znaczenie bu to: powstrzymać krzyżujące się (walczące) ze sobą włócznie
  • budo - dosłownie drogi walki; ogólne określenie japońskich sztuk walki, które rozwinęły się ze sztuk wojennych (bujutsu) np. judo, kendo
  • bujutsu - dosłownie sztuki wojenne
  • bushi - wojownik, samuraj
  • bushido - honorowy kodeks regulujący życie samuraja

 

 - C -

  • chu - środek
  • chudan - poziom środkowy - od pasa do barków (pojęcie używane do określenia wysokości ataku) (por. gedan, jodan)

 

- D -

  • dan - poziom, stopień mistrzowski (por. yudansha, kyu)
  • do - dosłownie droga; metoda, sposób wewnętrznego doskonalenia się; w Japonii sztuki zajmujące się rozwojem duchowym i fizycznym adeptów (nie tylko sztuki walki) utożsamiane są z do
  • dojo - miejsce, w którym trenuje się sztuki walki (szkoła), dosłownie: "miejsce drogi" - miejsce, gdzie poszukuje się do
  • domo - bardzo
  • domo arigato - dziękuję bardzo (przyjmuje również formy: domo arigato gozaimas oraz domo arigato godzaimaśta)
  • doshu - dosłownie mistrz drogi; tytuł lidera aikido; zgodnie z tradycją japońską, jest to tytuł dziedziczny; obecnie przysługuje on Kisshomaru Ueshiba - synowi twórcy aikido
  • dozo - proszę

 

 - E -

  • eri - kołnierz
  • eri-tori - atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) kołnierza partnera

- F -

  • funakogi-undo - dosłownie ruch wiosłowania; termin pochodzący od ame-no tori fune, co można przetłumaczyć, jako niebiańska uskrzydlona łódź; pojęcie związane z mitologią japońską oznaczające łódź, którą posługiwał się duch gromu spływający z nieba na Ziemię; funakogi undo wywodzi się z ezoterycznych praktyk shinto mających na celu zjednoczenie ciała i umysłu, które twórca aikido wprowadził do swojego systemu; obecnie funakogi undo to jedno z ćwiczeń wprowadzających (aiki-taiso) służące do poprawienia pracy bioder, wypracowania mocnej, stabilnej postawy oraz do koordynacji oddychania z pracą ciała

 

 - G -

  • gaku - tradycyjny element wystroju dojo - japońska kaligrafia z nazwą szkoły, mottem lub myślą filozoficzną zawieszana na ścianie w centralnym miejscu sali ćwiczeń, na przeciwko miejsca honorowego (kamiza)
  • gedan - poziom niski - od pasa w dół (pojęcie używane do określenia wysokości ataku)
  • gi - ubranie, strój (por. keikogi)
  • go - pięć
  • gokyo - piąta forma podstawowych technik unieruchomień (por. ikkyo, nikyo, sankyo, yonkyo)
  • gyaku - odwrotny
  • gyaku-hanmi - postawa odwrotna - układ, w którym partnerzy stoją w odwrotnych pozycjach (por. ai-hanmi)

 

- H -

  • hachi - osiem
  • hai - tak
  • hajime - zaczynać! naprzód!
  • hakama - tradycyjne spodnie samurajów, noszone przez mistrzów aikido
  • hanmi - postawa, pozycja
  • hanmi-handachi - pozycja "siedząco-stojąca", ćwiczenia, w których broniący się siedzi, a atakujący stoi
  • happo - osiem kierunków (por. shiho)
  • hara - brzuch, centrum, miejsce, w którym skupia się energia witalna człowieka
  • hidari - lewy, lewostronny (por. migi)
  • hidari-kamae - postawa, w której lewa noga wysunięta jest do przodu (por. migi-kamae)
  • hiji - łokieć
  • hiji-tori - trzymanie za łokcie (za rękawy w okolicach łokcia)
  • Hombu Dojo główna kwatera, centrum treningowe w Tokio (zob. Hombu Dojo)

 

 - I -

  • iaido - japońska sztuka walki mieczem (dobywania miecza)
  • ich - jeden
  • iie - nie
  • ikkyo - pierwsza forma podstawowych technik unieruchomień (por. nikyo, sankyo, yonkyo, gokyo, lub też ikkyo)
  • irimi - podstawowe wejście, ruch do przodu, wejście w partnera
  • irimi-nage - rzut, w którym wykorzystuje się wejście irimi tzw. "dwudziestoletnia technika"

 

- J -

  • jiu - dziesięć
  • jiu-waza - tori wykonuje dowolne techniki
  • jo - drewniany kij
  • jo-dori - techniki obrony przed atakiem jo (techniki odbierania jo)
  • jodan - poziom wysoki - powyżej barków (pojęcie używane do określenia wysokości ataku)
  • juji-garami - rzut przez skrzyżowanie rąk

 

- K -

  • kaiten - okrągły
  • kaiten-nage - rzut obrotowy (por. uchi kaiten nage)
  • kakari-geiko - tori jest atakowany przez kilku uke, nadchodzących kolejno z jednego kierunku
  • kamae - postawa
  • kamiza - miejsce honorowe, czyli miejsce, w którym siada nauczyciel na początku i na końcu treningu (por. shimoza)
  • kata - dosłownie forma; termin używany głównie w tradycyjnych sztukach walki, tzn. tych, w których nie występuje rywalizacja sportowa; w odróżnieniu od sportu, gdzie głównym celem treningu jest osiągnięcie poziomu, który pozwoli odnieść zwycięstwo w zawodach, adepci tradycyjnych sztuk walki, ćwicząc formy ustalone przez twórcę danej sztuki dążą raczej do harmonijnego rozwoju ciała i umysłu
  • kata - ramię
  • kata-dori - atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) za rękaw kimona (ramię, bark)
  • katana - miecz
  • katate - jedna ręka
  • katate-dori - atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) przedramienia przeciwnika
  • katame-waza - techniki unieruchomień (por. nage-waza, osae-waza)
  • katsu - technika przywracania przytomności po urazach
  • keikogi - strój treningowy używany w sztukach walki
  • ki - energia duchowa; koncepcja przenikającej cały wszechświat energii ki jest istotnym aspektem kultury orientalnej - filozofii, medycyny, sztuki; pojęcie ki jest nieprzetłumaczalne na żaden zachodni język, a jego znaczenie można w pełni zrozumieć tylko poprzez własne, indywidualne doświadczenie kiai dosłownie nastrój, usposobienie, charakter, również okrzyk; w sztukach walki kiai na płaszczyźnie fizycznej oznacza przenikliwy okrzyk wydobywający się z głębi ciała (z brzucha - hara); na płaszczyźnie duchowej oznacza emanowanie energii witalnej
  • kihon - podstawowy, bazowy
  • kihon-waza - techniki wykonywane w sposób podstawowy, bazowy
  • kiri - ostrze
  • kohai - młodszy kolega (por. sempai)
  • koho - do tyłu
  • koho-kaiten-ukemi - przetoczenie do tyłu - nazwa stosowana zamiennie z ushiro-ukemi (por. zenpo-kaiten-ukemi)
  • kokyu - oddech, siła oddechu
  • kokyu-ho - "ćwiczenie oddechu", ćwiczenie wykonywane w pozycji stojącej lub siedzącej, polegające na dojściu do centrum partnera, poznawaniu pracy jego ciała przy jednoczesnej pracy nad własnym oddechem
  • kokyu-nage - "rzut oddechem" (por. kokyu nage)
  • konnichiwa - dzień dobry
  • koshi - biodro
  • koshi-nage - rzut przez biodro (por. koshi nage)
  • kote - nadgarstek (dosłownie: mała ręka)
  • kote-gaeshi - rzut wykonywany poprzez wykręcenie nadgarstka
  • kubi - szyja
  • kubishime - atak polegający na duszeniu przeciwnika
  • kumi-jo - forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy wyposażeni są w jo
  • kumi-tachi - forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy wyposażeni są w bokken
  • kyu - dziewięć
  • kyu - stopień uczniowski (por. mudansha, dan)

 

 - M-

 

  • ma-ai - dystans
  • mae - przód
  • mae-geri - atak polegający na prostym kopnięciu przeciwnika
  • mae-ukemi - pad, przetoczenie do przodu (por. ushiro-ukemi)
  • men - głowa
  • men-uchi - cięcie proste z góry w głowę
  • migi - prawy, prawostronny (por. hidari)
  • migi-kamae - postawa, w której prawa noga wysunięta jest do przodu (por. hidari-kamae)
  • misogi - dosłowie obrzęd oczyszczenia; oczyszczenie lub ablucja dokonywane zwykle w wodzie morskiej lub pod górskim wodospadem są dla Japończyków formą religijnej ekspiacji za określone czyny, wydarzenia, w których się brało udział; twórca aikido uważał, że wszystkie techniki aikido są formą misogi (oczyszczenia)
  • mokuso - medytować
  • morote-tori - atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) oburącz przedramienia partnera
  • mudansha - uczeń posiadający stopień uczniowski - kyu (por. yudansha) mune - pierś, tors, korpus
  • mune-dori - uchwyt za przód kimona

- N -

 

  • nage - rzut, osoba wykonująca rzut lub inną technikę - nazwa używana zamiennie z tori (por. uke)
  • nage-waza - techniki rzutów (por. katame-waza, osae-waza)
  • ne-waza - techniki w parterze
  • ni - dwa
  • nikyo - druga forma podstawowych technik unieruchomień (por. ikkyo, sankyo, yonkyo, gokyo, lub też nikyo)
  • Nippon - Japonia

 - O -

 

  • o - wielki
  • O'sensei - Wielki Nauczyciel - tytuł Morihei Ueshiba - twórcy aikido
  • obi - pas
  • omote - ruch do wewnątrz (por. ura)
  • omote-waza - ogólna nazwa wersji technik wykorzystujących wejście przed centrum przeciwnika (por. ura-waza)
  • omoto-kyo - dosłownie nauka wielkiej podstawy; sekta shintoistyczna (por. shinto) założona w Japonii pod koniec XIX w przez Nao Deguchi i Onisaburo Deguchi; uważa się, że współpraca założyciela aikido i Onisaburo w latach 1920-35 dała początek stworzeniu filozofii aikido
  • onegae-shimasu - dosłownie: proszę mnie nauczyć - formuła wypowiadana na początku treningu, a także w trakcie przed rozpoczęciem ćwiczenia
  • osae - naciskać, dźwignia
  • osae-waza - techniki dźwigni (por. katame-waza, nage-waza)
  • otagai-ni-rei - ukłon wzajemny pomiędzy partnerami

- R -

 

  • rei - ukłon
  • ritsu-rei - ukłon w pozycji stojącej (por. za-rei)
  • roku - sześć
  • ryo-kata-dori - atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) dwoma rękoma za ramiona przeciwnika
  • ryote - dwie ręce
  • ryote-dori - atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) dwoma rękoma za dwie ręce przeciwnika
  • ryu - szkoła

 - S -

 

  • sabaki - ... (por. ashi-sabaki, tai-sabaki)
  • samurai - samuraj
  • san - trzy
  • sankyo - trzecia forma podstawowych technik unieruchomień (por. ikkyo, nikyo, yonkyo, gokyo)
  • sayonara - do widzenia
  • seiza - siad japoński
  • sempai - uczeń starszy stopniem (por. kohai)
  • sensei - nauczyciel (sztuki walki)
  • shi - cztery
  • shichi - siedem
  • shidoin - instruktor - formalny tytuł
  • shihan - mistrz - formalny tytuł
  • shiho - cztery kierunki (por. happo)
  • shiho-nage - rzut w czterech kierunkach
  • shikko - sposób przemieszczania się w pozycji klęcznej
  • shimoza - miejsce na macie (tatami), gdzie siadają ćwiczący (por. kamiza)
  • shodan - pierwszy dan
  • shomen-uchi - cięcie proste z góry na głowę przeciwnika
  • soto - zewnętrzna strona, na zewnątrz (por. uchi)
  • soto-kaiten - ruch na zewnątrz (por. uchi-kaiten)
  • suburi - indywidualne techniki ćwiczeń przy użcyiu bokken i jo (por. kata)
  • suwari-waza - techniki wykonywane w pozycji siedzącej lub klęczącej (por. hanmi-handachi-waza, tachi-waza)

 - T -

 

  • tachi - stojąc, w pozycji stojącej
  • tachi-dori - techniki obrony przed napastnikiem uzbrojonym w miecz (techniki odbierania miecza)
  • tachi-waza - techniki wykonywane w pozycji stojącej (por. hanmi-handachi-waza, suwari-waza)
  • tai-jutsu - techniki walki wręcz (bez użycia broni)
  • tai-sabaki - ćwiczenia zwrotów i obrotów ciała, obejmuje tenkan, irimi-tenkan, ikkyo-undo, shiho-undo (por. ashi-sabaki)
  • tanto - drewniana imitacja noża (por. bokken, jo)
  • tanto-dori - techniki obrony przed napastnikiem uzbrojonym w nóż (techniki odbierania noża)
  • tatami - mata
  • te - ręka
  • tegetana - dosł. "ręka-miecz"
  • tekubi - nadgarstek
  • ten-chi-nage - rzut "niebo-ziemia"
  • tenkan - obrót, zejście z linii ataku poprzez obrót
  • tori - partner wykonujący techikę obronną (por. uke)
  • tsugi-ashi - krok dostawny
  • tsuki - uderzenie proste

- U-

 

  • uchi-kaiten-nage - rzut obrotowy wykorzystujący ruch do wewnątrz, przejście pod ramieniem partnera (por. uchi kaiten nage)
  • uchi-deshi - uczeń mieszkający razem ze swoim nauczycielem
  • ude - przedramię
  • ude-kime-nage - rzut wykorzystujący dzwignię na staw łokciowy
  • Ueshiba - (zob. O'Sensei)
  • uke - partner atakujący, na którym wykonuje się technikę obronną (por. tori)
  • ukemi - obrona, pad, przewrót
  • ukemi-waza - techniki padów i przewrotów
  • ura - odwrotnie, do tyłu (por. omote)
  • ushiro - tył, z tyłu, do tyłu
  • ushiro-kubishime - atak z tyłu z duszeniem
  • ushiro-ryote-dori - uchwyt z tyłu, obiema rękami za obie ręce
  • ushiro-ukemi - przetoczenie do tyłu, pad do tyłu (por. mae-ukemi)
  • ushiro-waza - techniki obrony przed atakiem z tyłu

 

- W -

 

  • waza - techniki

- Y -

 

  • yame - stop!
  • yoko - bok, w bok, w kierunku bocznym
  • yoko-men-uchi - atak z góry, okrężny, na głowę (skroń) lub szyję
  • yonkyo - czwarta forma podstawowych technik unieruchomień (por. ikkyo, nikyo, sankyo, gokyo, lub też yonkyo)
  • yudansha - uczeń posiadający stopień mistrzowski - dan (por. mudansha)

 

- Z -

  • b - siedząc, w pozycji siedzącej zanshin pozostawanie w stanie czujnej gotowości
  • za-rei - ukłon w pozycji siedzącej (por. ritsu-rei)
  • zazen - pozycja medytacyjna - siad w pozycji lotosu lub siad klęczny na piętach
  • zenpo - do przodu
  • zenpo-kaiten-ukemi - przetoczenie do przodu - nazwa stosowania zamiennie z mae-ukemi (por. koho-kaiten-ukemi)
  • zori - japońskie klapki
  • zubon - spodnie do kimona

 

Źródło: aikido.edu.pl